Konferencja diaspory ormiańskiej w Budapeszcie
Budapeszt, 2 lutego 2026 r. – W gmachu Zgromadzenia Narodowego Węgier odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona sytuacji ormiańskich diaspor. W miejscu symbolizującym ciągłość państwa rozmawiano o wspólnotach żyjących poza granicami historycznej Armenii, lecz zachowujących z nią trwałą więź.
Spotkanie zostało zorganizowane z inicjatywy rzecznika mniejszości ormiańskiej w węgierskim parlamencie Nikoghosa Akopyana. Uczestniczyli w nim przedstawiciele siedemnastu państw Europy i Bliskiego Wschodu. Patronat nad wydarzeniem objęli przewodniczący parlamentu László Kövér oraz wicepremier Zsolt Semjén. Gości powitał wicemarszałek János Latorcai, przypominając historyczny wkład Ormian w rozwój państwa węgierskiego. W obradach uczestniczył także ambasador Armenii w Budapeszcie.
Jednym z głównych tematów była odpowiedź na pytanie, czym jest dziś diaspora w świecie napięć geopolitycznych i nasilonych migracji. Czy jej podstawowym zadaniem pozostaje ochrona języka i tradycji, czy też powinna aktywnie uczestniczyć w życiu publicznym państw, w których funkcjonuje. Wystąpienia pokazały, że sytuacja wspólnot różni się w zależności od regionu.
Wątek bliskowschodni miał poważny charakter. Wikariusz patriarchalny klasztoru w Bzommar w Libanie, ks. Masztoc Zahterian, mówił o niepewnej przyszłości chrześcijan i o zagrożeniu dla instytucji budowanych przez pokolenia. Delegaci z Syrii podkreślali, że sama pomoc humanitarna nie wystarcza. Potrzebne są stabilne warunki gospodarcze, które pozwolą młodym ludziom pozostać w swoich środowiskach.
W Europie najczęściej poruszano kwestie prawne. Tam, gdzie Ormianie posiadają ustawowy status mniejszości, jak na Węgrzech, Cyprze czy w Polsce, łatwiej prowadzić stałe programy kulturalne i edukacyjne. O trudnościach wynikających z braku takich rozwiązań w Czechach mówił redaktor naczelny pisma „Orer” Jakub Asatrian. Węgierską perspektywę historyczną i współczesną przedstawił dr Piotr Kranic. Redaktor Ara Koczunian zwrócił uwagę na sytuację języka zachodnioormiańskiego w Stambule oraz na potrzebę jego obecności w nowoczesnych formach edukacji i w przestrzeni cyfrowej.
Istotnym elementem konferencji było wystąpienie Hraczji Bojadzjana, przedstawiciela Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych, który zaprezentował doświadczenie polskie. Przypomniał, że obecność Ormian na ziemiach polskich sięga XIV wieku. W 1356 roku społeczność lwowska otrzymała przywileje potwierdzające jej prawa, a w 1367 roku ustanowiono biskupstwo ormiańskie. Ormianie współtworzyli życie gospodarcze i intelektualne dawnej Rzeczypospolitej, zachowując własną tradycję i obrządek.
Kolejne stulecia przyniosły zarówno integrację, jak i bolesne doświadczenia, w tym przesiedlenia po II wojnie światowej. Utrata dawnych ośrodków na Kresach Wschodnich nie oznaczała jednak zaniku pamięci. Stała się ona jednym z ważnych elementów współczesnej tożsamości.
Odnosząc się do sytuacji obecnej, Bojadzjan przywołał wyniki spisu powszechnego z 2021 roku, w którym 6772 obywateli Polski zadeklarowało ormiańskie pochodzenie. Podkreślił znaczenie ustawy z 2005 roku, która gwarantuje mniejszościom narodowym ochronę i wsparcie państwa. Zwrócił również uwagę na zróżnicowanie dzisiejszej wspólnoty. Migracje z końca XX wieku przyniosły nowe doświadczenia, żywy język i bezpośredni kontakt z niepodległą Armenią. Wyzwanie polega na budowaniu współpracy między Ormianami od pokoleń związanymi z Polską a nowymi przybyszami.
Ważnym tematem była rola mediów diasporalnych. W parlamencie węgierskim zaprezentowano czasopisma tworzone przez organizacje ormiańskie w Europie, w tym polski „Munetik” oraz czeskie „Orer”. Podkreślano, że prasa jest nie tylko kroniką wydarzeń, lecz także miejscem rozmowy o sprawach wspólnoty i narzędziem podtrzymywania języka.
Konferencja w Budapeszcie potwierdziła, że diaspora jest trwałą częścią życia narodu. Jej siła rodzi się z codziennej pracy w rodzinach, szkołach, parafiach i redakcjach. To tam rozstrzyga się, czy tradycja pozostanie żywa i czy kolejne pokolenia będą ją świadomie rozwijać.
– red.
