V Festiwal Kultury Ormiańskiej. Od Filharmonii Śląskiej do Sejmu RP

Katowice, 3–26 września 2026 r. – Pełna sala Filharmonii Śląskiej, artyści z Armenii, tradycyjne stroje, spotkanie kultur Śląska i Armenii oraz koncerty muzyki ormiańskiej – wrzesień przyniósł kolejne wydarzenia V Festiwalu Kultury Ormiańskiej. Po inauguracji 3 września Festiwal powrócił pod koniec miesiąca z programem łączącym muzykę, tradycję i edukację. Przed nami jeszcze jedno z najważniejszych wydarzeń tegorocznej edycji. 8 października Festiwal przeniesie się do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

V Festiwal Kultury Ormiańskiej rozpoczął się 3 września w Sali Koncertowej im. Karola Stryji Filharmonii Śląskiej. Zainteresowanie koncertem było tak duże, że przygotowano dodatkowe miejsca dla publiczności.

Na estradzie wystąpiła Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej pod batutą ormiańskiego dyrygenta Alexandra Iradyana. Solistą wieczoru był ormiański pianista Haik Melikian, a koncert poprowadził Piotr Oczkowski.

W programie znalazły się „Trzy utwory w dawnym stylu” Krzysztofa Pendereckiego, Uwertura fantastyczna „Bajka” Stanisława Moniuszki oraz „Trzy tańce” op. 34 Henryka Mikołaja Góreckiego. Po przerwie zabrzmiał Koncert fortepianowy Des-dur op. 38 Arama Chaczaturiana w wykonaniu Haika Melikiana.

Wśród gości inauguracji była Barbara Penderecka-Piotrowska, siostra Krzysztofa Pendereckiego, która po koncercie opublikowała osobistą relację z wieczoru. Z uznaniem pisała o dyrygencie Alexandrze Iradianie, Orkiestrze Symfonicznej Filharmonii Śląskiej oraz Haiku Melikianie. „Byłam poruszona do łez. Wykonanie niezwykłe, gratuluję!” – podsumowała.

Jej obecność miała również osobisty wymiar. Babcia Barbary i Krzysztofa Pendereckich ze strony ojca, Eugenia Penderecka z domu Szylkiewicz, była Ormianką. Krzysztof Penderecki czterokrotnie odwiedzał Erywań i utrzymywał związki z ormiańskim środowiskiem muzycznym.

Na inaugurację przyjechał również Zareh Sinanian, Wysoki Komisarz ds. Diaspory Republiki Armenii, który zabrał głos podczas koncertu. Podczas pobytu na Śląsku spotkał się z przedstawicielami władz województwa. Uczestniczył także w wydarzeniu w Zabrzu, gdzie przy ormiańskim chaczkarze otwarto Skwer Wielowiekowej Przyjaźni Polsko-Ormiańskiej.

Kolejna duża odsłona Festiwalu odbyła się 25 września w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach. Wydarzenie zatytułowane „Dziedzictwo zaklęte w stroju” poświęcono tradycyjnym strojom, rzemiosłu, muzyce oraz spotkaniu tradycji ormiańskiej i śląskiej.

Gospodarzem był wojewoda śląski Marek Wójcik. Obecni byli również wicewojewoda śląski Michał Kopański, wicemarszałek województwa śląskiego Joanna Bojczuk oraz dyrektor generalna Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego Katarzyna Błaszczyk-Domańska, a także przedstawiciele instytucji, służb i zaproszeni goście.

Do udziału zaproszono młodzież z Zespołu Szkół Licealnych i Technicznych w Rydułtowach. Przygotowania rozpoczęły się dzień wcześniej. Przedstawiciele Centrum Kultury Teriana w Erywaniu przeprowadzili dla uczniów kierunków technik stylista i technik przemysłu mody masterclass poświęcony tradycyjnym strojom ormiańskim.

Była mowa o ornamentyce, hafcie, tradycyjnym wzornictwie, sposobach wykonywania strojów i nakryć głowy. Uczniowie mogli obserwować pracę specjalistów zajmujących się rekonstrukcją i popularyzacją tradycyjnych ubiorów. W spotkaniu uczestniczyły dyrektor szkoły Mirela Szymczak oraz wicestarosta Barbara Chrobok.

Następnego dnia młodzież przyjechała do Katowic. Najpierw uczniowie pokazali własne kreacje inspirowane kulturą i tradycją Śląska, później wystąpili w tradycyjnych strojach ormiańskich. Obok siebie pojawiły się różne tkaniny, wzory, ornamenty i tradycje ubioru, a wiedza zdobyta dzień wcześniej podczas warsztatów znalazła praktyczne dopełnienie w festiwalowej prezentacji.

25 września uczczono również przypadającą kilka dni wcześniej 35. rocznicę niepodległości Republiki Armenii. Wojewoda śląski Marek Wójcik złożył Konsulowi Honorowemu Republiki Armenii Hraczji Bojadżjanowi gratulacje z okazji jubileuszu.

Jednym z najważniejszych punktów programu była prezentacja kolekcji tradycyjnych strojów ormiańskich tworzonej w Polsce. Obecnie liczy ona 20 kompletów dla dziewcząt i chłopców, odwołujących się do tradycji różnych regionów historycznej Armenii. Projekt będzie rozwijany – w 2027 roku kolekcja ma liczyć 50 kompletów.

Stroje będą wykorzystywane podczas wystaw, pokazów, warsztatów i zajęć edukacyjnych. Mają służyć prezentowaniu różnorodności tradycyjnego ubioru ormiańskiego, a zarazem zachowaniu wiedzy o dawnych technikach jego wykonywania.

Muzycznym dopełnieniem wydarzenia był koncert „Muzyka Armenii” w wykonaniu uczniów Szkoły Muzycznej w Jechegnadzorze tworzących Zespół Instrumentów Narodowych „Knar”. Młodzi artyści przyjechali do Polski z tradycyjnymi instrumentami ormiańskimi i po raz pierwszy wystąpili przed festiwalową publicznością.

Dzień później, 26 września, „Knar” pojawił się na scenie Katowice Miasto Ogrodów podczas koncertu „Mistrzowie i młode pokolenie”. W pierwszej części wystąpiło Trio Arsena Petrosjana, prezentując charakterystyczne brzmienie duduku, duduku basowego i kanunu. Po przerwie scenę przejęli młodzi muzycy z Jechegnadzoru.

Na finał oba zespoły wystąpiły razem. Tytuł koncertu „Mistrzowie i młode pokolenie” dobrze oddawał jego ideę: uczniowie Szkoły Muzycznej w Jechegnadzorze stanęli na jednej scenie z doświadczonymi artystami i wspólnie wykonali ormiański repertuar.

O V Festiwalu Kultury Ormiańskiej media informowały jeszcze przed inauguracją. 31 sierpnia został zapowiedziany w programie „Dzień z bliska” TVP3 Katowice. O kolejnych wydarzeniach mówiły również Polskie Radio Katowice, Radio eM oraz „Wyborcza”.

TVP3 Katowice przygotowało później materiały z „Dziedzictwa zaklętego w stroju” oraz koncertu „Mistrzowie i młode pokolenie”. Festiwal relacjonowały również media ormiańskie. Patronat medialny nad Festiwalem objęły TVP3 Katowice, TVP Info, VOT TAK, VT Hayastan News, Polskie Radio Katowice, Radio eM, MUNETIK oraz „Wyborcza”.

Organizatorem V Festiwalu Kultury Ormiańskiej jest Instytut Ormiański. Partnerem Festiwalu jest Województwo Śląskie, a współorganizatorem Instytucja Kultury Ars Cameralis Silesiae Superioris. Przy realizacji poszczególnych wydarzeń współpracowały Filharmonia Śląska im. Henryka Mikołaja Góreckiego, Katowice Miasto Ogrodów, Centrum Kultury Teriana w Erywaniu oraz Zespół Szkół Licealnych i Technicznych w Rydułtowach.

Honorowy patronat nad V Festiwalem Kultury Ormiańskiej objęli minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, minister edukacji, nauki, kultury i sportu Republiki Armenii Żanna Andreasian oraz wicemarszałek województwa śląskiego Joanna Bojczuk. Festiwal wspierają Konsulat Honorowy Republiki Armenii, Apostolski Kościół Ormiański w Polsce oraz Biuro Wysokiego Komisarza ds. Diaspory Republiki Armenii.

Na wrześniu V Festiwal Kultury Ormiańskiej się nie kończy. 8 października kolejne wydarzenie odbędzie się w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej. W Holu Głównym Sejmu zostanie otwarta wystawa „Ormianie w polskim parlamentaryzmie”, przypominająca udział Ormian w dziejach polskiego parlamentaryzmu.

Wystawa została przygotowana przez Instytut Ormiański we współpracy z Instytutem Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego – Pracownią Dziejów Ormian Polskich oraz Fundacją na rzecz Wspierania Studiów Armenistycznych im. Mesropa Masztoca, przy wsparciu Polsko-Armeńskiej Grupy Parlamentarnej oraz Sekretariat Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych w Sejmie RP.

Wernisaż odbędzie się pod honorowym patronatem Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Włodzimierza Czarzastego.

– red.